Artykuł 299 kodeksu spółek handlowych normuje kwestię odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który stanowi, że: „jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania”.
Wyobraźmy sobie sytuację, że od członka zarządu (obecnego bądź byłego) zostały zasądzone należności z tytułu odpowiedzialności za nieuregulowane zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Następnie osoba taka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, a sąd upadłościowy ogłosił wobec niej upadłość.
Postępowanie upadłościowe może zakończyć się umorzeniem zobowiązań, ustaleniem planu spłaty i umorzeniem zobowiązań pozostałych po wykonaniu planu spłaty wierzycieli, odmową umorzenia zobowiązań i ustalenia planu spłaty wierzycieli.
Nie wszystkie jednak zobowiązania mogą zostać umorzone. Katalog wierzytelności, których nie można umorzyć zawiera art. 491(21) ust. 2 Prawa upadłościowego. Przepis ten stanowi, że „nie podlegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu”.
Z brzmienia przepisu wynika, że nie można umorzyć zobowiązań o charakterze odszkodowawczym.
Czy mogą zatem zostać umorzone zobowiązania zasądzone od członków zarządu spółki z o.o.? Jaki mają charakter?
Decydujące znaczenie ma odpowiedź na pytanie czy odpowiedzialność członków zarządu ma charakter odszkodowawczy czy też gwarancyjny.
Temat nie jest prosty i nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo jest niejednolite. Można spotkać stanowiska sądów, według których zobowiązania tego rodzaju są zobowiązaniami o charakterze odszkodowawczym, jak i stanowiska, według których zobowiązania tego rodzaju mają charakter gwarancyjny.
Jeśli sąd upadłościowy stanie na stanowisku, że zobowiązania tego rodzaju są zobowiązaniami o charakterze odszkodowawczym to nie zostaną one umorzone.
Co w takiej sytuacji może zrobić upadły? Jedynym rozwiązaniem w takiej sytuacji będzie zaskarżenie postanowienia kończącego postępowanie upadłościowe i dowodzenie, że tego rodzaju wierzytelności nie mieszczą się w katalogu zobowiązań wymienionych w art. 491(21) ust. 2 Prawa upadłościowego.
Może także mieć miejsce odwrotna sytuacja. Sąd upadłościowy umorzy zobowiązania zasądzone od członków zarządu z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W takiej sytuacji wierzyciel, który dokonał zgłoszenia wierzytelności z tego tytułu może wnieść zażalenie na postanowienie sądu i dochodzić swoich roszczeń przed sądem drugiej instancji.
*źródło „Doradca Restrukturyzacyjny” nr 30 [4/2022], artykuł autorstwa dr nauk prawnych, radcy prawnego Joanny Podczaszy
